Δρ. Ιωάννη Καλογερά *
Αφορμή για τις παρακάτω σκέψεις έδωσε το δυσάρεστο γεγονός των ύβρεων και των απειλών που δέχθηκα από κάποιον δημότη, απλώς περπατώντας στο δρόμο μπροστά από την ιδιοκτησία του και πηγαίνοντας το σκύλο μου βόλτα κάποιο πρωινό. Στην παρατήρησή μου ότι ο δρόμος είναι δημόσιος, οι απειλές έγιναν εντονότερες. Το ερώτημα λοιπόν που τέθηκε ήταν “τι σημαίνει δημόσιος χώρος;”
Κατά την αναζήτηση στο διαδίκτυο, άντλησα πληροφορίες και βιβλιογραφία από την ενδιαφέρουσα διδακτορική διατριβή της Μ. Δανιήλ (ΑΠΘ, 2007) με τίτλο “Δημόσιος χώρος και δημόσια ζωή στη σύγχρονη πόλη: Κοινωνικοψυχολογική προσέγγιση του εμπορικού πολυλειτουργικού κέντρου στην Ελλάδα”. Η μελέτη έχει ως αντικείμενο το δημόσιο χώρο ως φορέα δημόσιας ζωής, αλλά και το εμπορικό πολυλειτουργικό κέντρο ως πεδίο συλλογικής δραστηριότητας, κάτω από μια υβριδική θεώρηση: του ιδιωτικού εμπορικού χώρου, που όμως αναδύεται στο δημόσιο αστικό χώρο και φιλοξενεί δημόσια κοινωνική δραστηριότητα. Εξετάζονται δηλαδή τα όρια μεταξύ “δημόσιου” και “ιδιωτικού” και οι τρόποι με τους οποίους κάθε άτομο αντιλαμβάνεται την πόλη, το δημόσιο χώρο και την λειτουργία του. Για να επανέλθουμε στο προσωπικό μου βίωμα, εγώ εκτελούσα μια ιδιωτική καθημερινή δραστηριότητα (βγάζω βόλτα το σκύλο μου στη γειτονιά) και ο αψύς δημότης, εκκινώντας από την ιδιοκτησία του, θεωρεί ότι το πεζοδρόμιο και ο δρόμος εμπρός από αυτήν είναι προέκτασή της και πρέπει να απαγορεύονται οι βόλτες περίοικων με τα σκυλιά, γιατί πιθανώς να λερώσουν.
Υπό τη νομική θεώρηση, “δημόσιος χώρος” ως έννοια δεν υφίσταται. Ο Αστικός Κώδικας αναφέρεται στα “δημόσια πράγματα”, με την έννοια της δημόσιας κτήσης ως “αντικείμενα που είναι προορισμένα στην άμεση εξυπηρέτηση του δημόσιου συμφέροντος”, δηλαδή βρίσκονται εκτός συναλλαγής, είναι κοινά σε όλους, εξυπηρετούν τις ανάγκες των πολλών ή όλων, χωρίς η ικανοποίηση του ενός να μειώνει την ικανοποίηση του άλλου. Ο δημόσιος χώρος ως δημόσιο αγαθό εμπεριέχει την έννοια της κοινοκτημοσύνης και σε αυτό δεν μπορεί να εφαρμοστεί η έννοια του αποκλεισμού. Επιπλέον η κατανάλωσή του (η χρήση του, δηλαδή) είναι αδιαίρετη.
Από μια κοινωνιολογική προσέγγιση, αν και πριν από τον 17ο – 18ο αιώνα τη χρήση του δημοσίου αγαθού την είχαν μόνο οι αριστοκρατικές ελίτ, με την πληθυσμιακή, οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη των πόλεων η έννοια του δημόσιου χώρου αρχίζει να αποκτά το σύγχρονο νόημα, δηλαδή είναι εκείνος ο τομέας της κοινωνικής ζωής που βρίσκεται πέρα από τα όρια της οικογένειας και των στενών φίλων και στους χρήστες του οποίου περιλαμβάνεται μια μεγάλη ποικιλία ανθρώπων (άνθρωποι με ποικίλα χαρακτηριστικά).
Αν και υπάρχει εσωτερικός ή κλειστός δημόσιος χώρος, είναι ο υπαίθριος ή εξωτερικός ή ανοικτός δημόσιος χώρος που αποτελεί σημαντικό συστατικό της ζωής της πόλης, συμβάλει δηλαδή ουσιαστικά στη διεξαγωγή της δημόσιας ζωής, όπου λαμβάνουν χώρα συνεχείς και απρόσμενες συναντήσεις, συμπλοκές, διαδράσεις, αντιπαραθέσεις και διάλογοι. Είναι επομένως περισσότερο χώρος αντιθέσεων παρά συμφωνιών.
Υπό την έννοια της χωροθεσίας, ως συστατικά του δημόσιου χώρου αναφέρονται κύρια οι οδοί και οι πλατείες, αλλά και τα πεζοδρόμια, οι αλάνες, οι πεζόδρομοι, οι ανοιχτές παιδικές χαρές, τα πάρκα, οι παραλίες κ.ά. Από τους ιστορικούς χρόνους, η πλατεία θεωρείται ως το κέντρο της πόλης γύρω από την οποία ξεκινούν να δημιουργούνται οι γειτονιές, ενώ ο δρόμος είναι το προϊόν εξάπλωσης του οικισμού. Από τη διάταξη αυτή είναι φανερό ότι η πλατεία, ως το κέντρο της πόλης είναι ο κατ’ εξοχήν χώρος συγκέντρωσης των κοινωνικών και εμπορικών δραστηριοτήτων.
Έχοντας στο μυαλό μας τα παραπάνω, εύκολα μπορούμε να κατανοήσουμε την Τοπική Αυτοδιοίκηση ως θεματοφύλακα του δημόσιου χώρου σε σχέση με:
- Τη δημιουργία του κανονιστικού πλαισίου, ώστε ο δημόσιος χώρος να είναι χρησιμοποιούμενος – προσβάσιμος από κοινού και για όλους, ανεξάρτητα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του κάθε ατόμου (καθαριότητα, κυκλοφορία, ασφάλεια, υποχρεώσεις και δικαιώματα).
- Τη συντήρηση, αναβάθμιση και καλλωπισμό του δημόσιου χώρου, ενσωματώνοντας τα σύγχρονα επιστημονικά και τεχνολογικά επιτεύγματα (χρήση φιλικών υλικών, οικολογία, επικοινωνίες, πράσινο).
- Την ευαισθητοποίηση των χρηστών του δημόσιου χώρου, υπό την έννοια ότι η ικανοποίηση του κάθε ατόμου δεν μειώνει ή εμποδίζει την ικανοποίηση των άλλων.
- Τη συμμετοχή των δημοτών – χρηστών στη λήψη αποφάσεων για το δημόσιο χώρο σε θέματα που τους αφορούν.
*Υποψήφιου Δημοτικού Συμβούλου
energoipolites.blog 